Uyuşturucu Madde Ticareti Suçu: Sadece Şüpheyle Mahkûmiyet Verilebilir mi?

Uyuşturucu madde ticareti suçlaması, kişi açısından son derece ağır sonuçlar doğurabilecek ceza davalarından biridir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 188/3. maddesinde dokuz ayrı seçimlik hareket düzenlenmiştir. Bunlar; satmak, satışa arz etmek, başkalarına vermek, sevk etmek, nakletmek, depolamak, satın almak, kabul etmek ve bulundurmak fiilleridir.

Ancak uyuşturucu madde ele geçirilen her olayın otomatik olarak uyuşturucu ticareti olarak kabul edilmesi mümkün değildir. Özellikle TCK m.188 kapsamında uyuşturucu ticareti ile TCK m.191 kapsamında kullanmak için uyuşturucu madde satın alma, kabul etme, bulundurma veya kullanma arasındaki ayrımın doğru yapılması gerekir.

Bu ayrımın yapılmasında maddenin yalnızca miktarına bakılması yeterli değildir. Maddenin niteliği ve miktarı, nasıl ve nerede bulunduğu, paketlenme şekli, kişinin kullanım durumu, iletişim kayıtları, para hareketleri, fiziki takip, tanık beyanları ve diğer deliller bir bütün olarak değerlendirilmelidir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu da kişisel kullanım amacı ile ticaret amacı arasındaki ayrımda tek bir ölçütten hareket edilmemesi gerektiğini kabul etmektedir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu: Şüpheden uzak kesin delil yoksa mahkûmiyet kurulamaz

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 20.12.2022 tarihli, 2022/91 Esas ve 2022/815 Karar sayılı kararı, uyuşturucu ticareti suçuna yardım etme iddiası bakımından önemli bir örnektir.

Dosyada sanığın banka ve PTT hesapları üzerinden para transferleri gerçekleştirilmiş, bazı telefon görüşmeleri de tespit edilmiştir. Ancak diğer sanıkların, sanığın suçla bağlantısını ortaya koyan yeterli beyanlarının bulunmaması; para transferlerinin uyuşturucu ticaretinde kullanılacağını sanığın bildiğini gösteren kesin delillerin ortaya konulamaması; iletişim kayıtlarının da tek başına suçu ispata yeterli görülmemesi ve sanığın suçlamayı kabul etmemesi birlikte değerlendirilmiştir. Ceza Genel Kurulu, sanığın savunmasının aksini gösteren mahkûmiyete yeterli, şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı delil bulunmadığı sonucuna ulaşmıştır.

Bu kararın gösterdiği temel ilke şudur: Ceza mahkûmiyeti ihtimale değil, yeterli ve hukuka uygun delillere dayanmalıdır.

Ancak bu ilkenin her uyuşturucu dosyasında aynı kararın tekrar edilmesi şeklinde değil, dosyadaki delillerin somut özellikleri üzerinden değerlendirilmesi gerekir.

TCK m.188 Kapsamında Uyuşturucu Suçları ve Cezaları

Uyuşturucu ticareti suçunda 13 kritik savunma kriteri

Uyuşturucu ticareti suçlamasıyla karşı karşıya kalan bir kişinin dosyası yalnızca ele geçirilen madde üzerinden değerlendirilmemelidir. Özellikle aşağıdaki hususlar soruşturma ve kovuşturma aşamasında ayrı ayrı incelenmelidir.

1. Somut ticaret delili var mı?

Dosyada uyuşturucunun sanık tarafından satıldığını gösteren doğrudan veya dolaylı ancak somut bir delil bulunuyor mu?

Müşteri beyanı, teslim anı, kamera görüntüsü, fiziki takip, satışa ilişkin açık iletişim içeriği veya başka bir maddi bulgu var mı?

Başka bir kişinin üzerinde uyuşturucu bulunması hâlinde ise bu maddenin sanık tarafından verildiğini gösteren somut bağlantının kurulması gerekir.

2. Maddenin miktarı ve niteliği ticaret kastını gerçekten gösteriyor mu?

Miktar önemli bir değerlendirme unsurudur; fakat tek başına belirleyici değildir.

Uyuşturucunun türü, miktarı, kişinin kullanım alışkanlığı ve dosyanın diğer özellikleri birlikte incelenmelidir. Yargıtay’ın bu ayrımda tek bir kriterden hareket etmemesi gerektiğine ilişkin yerleşik değerlendirmeleri bulunmaktadır.

3. Uyuşturucu nerede ve nasıl bulundu?

Uyuşturucunun kişinin üzerinde, evinde, aracında veya gizli bir bölmede bulunması değerlendirilmelidir.

Çok sayıda küçük paket, aynı gramajda paketler, gizli bölmeler veya satışa hazır ambalajlar ticaret kastı bakımından dikkate alınabilecek emarelerdir.

Ancak bunların her biri diğer delillerle birlikte değerlendirilmelidir.

4. Kan ve idrar tahlilleri ne gösteriyor?

Sanık uyuşturucu kullandığını söylüyorsa kan veya idrar analizlerinin bu savunmayla ilişkisi incelenebilir.

Pozitif sonuç, tek başına uyuşturucu ticaretini kanıtlamaz. Negatif sonuç da tek başına ticareti kanıtlamaz. Esas olan, teknik bulguların diğer delillerle birlikte değerlendirilmesidir.

5. Hassas terazi ve paketleme malzemeleri gerçekten neyi gösteriyor?

Hassas terazi, kilitli poşetler, ambalaj malzemeleri veya benzeri eşyalar uyuşturucu ticareti iddiasını destekleyebilir.

Ancak bu tür eşyaların tek başına otomatik olarak ticaret suçunu ispatladığı söylenemez. Nerede bulunduğu, kime ait olduğu ve uyuşturucu maddeyle bağlantısının ne olduğu ayrıca ortaya konulmalıdır.

Yargıtay uygulamasında hassas teraziyle ilgili incelemelerin dahi eksik bırakıldığı dosyalarda bozma kararları verilmiştir.

6. Telefon görüşmeleri gerçekten uyuşturucu ticaretini mi gösteriyor?

Telefon görüşmeleri ve mesajlar önemli deliller olabilir. Fakat konuşmanın içeriğinin gerçekten uyuşturucu ticaretine ilişkin olup olmadığı araştırılmalıdır.

İsimler, kullanılan ifadeler, görüşmenin zamanı ve içeriği, olayla bağlantısı ve başka delillerle örtüşüp örtüşmediği birlikte değerlendirilmelidir.

Bir kişiyle telefonla görüşülmüş olması tek başına uyuşturucu ticareti yapıldığını göstermez.

7. Ele geçirilen para gerçekten uyuşturucu satışından mı elde edilmiş?

Sanığın üzerinde bulunan para, banka hesabındaki hareketler veya üçüncü kişilerden gelen transferler tek başına uyuşturucu ticaretinden elde edilen gelir olarak kabul edilmemelidir.

Paranın kimden geldiği, ne zaman gönderildiği, hangi amaçla gönderildiği ve uyuşturucu ticaretiyle somut bir bağlantısının bulunup bulunmadığı ortaya konulmalıdır.

Para hareketlerinin suçla bağlantısının kurulamadığı durumlarda bu delilin sanık aleyhine hangi ağırlıkta değerlendirileceği ayrıca tartışılmalıdır.

8. Arama ve el koyma işlemleri hukuka uygun mu?

Uyuşturucu dosyalarında yalnızca “ne bulunduğu” değil, “nasıl bulunduğu” da önemlidir.

Arama kararının veya yazılı emrin bulunup bulunmadığı, aramanın yapıldığı yer, işlem sırasında gerekli usul kurallarına uyulup uyulmadığı ve elde edilen delilin hukuka uygun şekilde elde edilip edilmediği incelenmelidir.

Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 23.11.2021 tarihli, 2020/4384 Esas ve 2021/12308 Karar sayılı kararında, konut aramasında kanundaki usul şartlarına uyulmaması nedeniyle elde edilen uyuşturucunun hükme esas alınamayacağı ve başka yeterli delil bulunmadığı durumda beraat gerektiği kabul edilmiştir.

9. Paket ve ambalajlar üzerinde kriminal inceleme yapıldı mı?

Sanık “uyuşturucu bana ait değil” diyorsa, uyuşturucunun bulunduğu paket veya ambalajlar üzerinde parmak izi ve olayın özelliklerine göre diğer kriminal incelemelerin yapılıp yapılmadığı önem kazanabilir.

Yargıtay 20. Ceza Dairesinin 27.11.2018 tarihli, 2015/12784 Esas ve 2018/5506 Karar sayılı kararında, uyuşturucu paketi üzerindeki parmak izi iddiası bakımından eksik inceleme yapılmasını bozma nedeni olarak değerlendirdiği görülmektedir.

Bu nedenle maddi delil ile sanık arasındaki bağlantının gerçekten kurulup kurulmadığı araştırılmalıdır.

10. Maddenin muhafazası ve numune alma işlemleri usulüne uygun mu?

Ele geçirilen maddenin kim tarafından teslim alındığı, nasıl muhafaza edildiği, mühürlenmesi, numune alınması ve laboratuvara gönderilmesi işlemlerinin dosyada açık ve denetlenebilir olması gerekir.

Ayrıca maddenin türü ve niteliğini gösteren uzmanlık/kriminal raporları da dosyada bulunmalıdır.

11. İhbarcı ve tanık beyanları diğer delillerle uyumlu mu?

Bir soruşturma ihbarla başlatılmışsa ihbarın içeriği ile sonradan elde edilen deliller arasındaki bağlantı incelenmelidir.

Tanık “uyuşturucuyu sanıktan aldım” diyorsa bu beyanın başka delillerle desteklenip desteklenmediğine bakılmalıdır.

Buna karşılık tanık, uyuşturucuyu sanıktan almadığını ve sanığın uyuşturucu sattığını görmediğini açıkça söylüyorsa, bu beyanın aksini gösteren somut delilin bulunup bulunmadığı önemlidir.

12. Uzmanlık raporları yeterli mi?

Uyuşturucu maddenin cinsinin, miktarının ve niteliğinin teknik olarak ortaya konulması gerekir.

Özellikle kokain, eroin veya TCK m.188/4-a kapsamında sayılan diğer maddeler bakımından maddenin türü, uygulanacak yaptırımın belirlenmesi açısından ayrıca önem taşır.

13. Şüpheli veya sanığın ifadesi usulüne uygun alınmış mı?

Soruşturmanın ilk aşamasındaki ifade, uyuşturucu dosyalarında son derece önemlidir.

Şüpheliye müdafi yardımından yararlanma hakkının etkin şekilde sağlanıp sağlanmadığı, ifadenin hangi koşullarda alındığı, sonraki savunmalarla arasında neden farklılık bulunduğu ve kollukta alınan beyanın mahkeme önünde doğrulanıp doğrulanmadığı değerlendirilmelidir.

Sonuç: Uyuşturucu dosyalarında her delil ayrı ayrı incelenmelidir

Uyuşturucu ticareti suçu nedeniyle soruşturma veya kovuşturma geçiren kişi bakımından dosyanın yalnızca ele geçirilen uyuşturucu üzerinden değerlendirilmesi yeterli değildir.

TCK m.188 kapsamında uyuşturucu ticareti ile TCK m.191 kapsamında kişisel kullanım amacıyla uyuşturucu madde bulundurma veya kullanma arasındaki ayrımın doğru yapılması gerekir.

Bu ayrım yapılırken;

• uyuşturucunun miktarı ve türü,
• paketlenme ve saklanma biçimi,
• kan ve idrar analizleri,
• hassas terazi ve ambalaj malzemeleri,
• telefon görüşmeleri ve mesajlar,
• banka ve para hareketleri,
• fiziki takip tutanakları,
• tanık ve ihbarcı beyanları,
• arama ve el koyma işlemleri,
• parmak izi ve diğer kriminal incelemeler,
• maddenin muhafaza ve numune alma işlemleri,
• uzmanlık raporları
• ve sanığın savunması birlikte değerlendirilmelidir.

Bir kişinin gerçekten uyuşturucu ticareti yaptığı konusunda mahkûmiyete yeterli ve hukuka uygun delil bulunmalıdır.

Avrasya Law | Avrasya Hukuk Bürosu

Avrasya Law – Avrasya Hukuk Bürosu olarak ceza hukuku kapsamında uyuşturucu ticareti, uyuşturucu madde bulundurma ve uyuşturucu kullanma suçlarına ilişkin soruşturma ve kovuşturmalarda, dosyanın yalnızca suçlama üzerinden değil, delillerin elde edilme biçimi, birbirleriyle bağlantısı ve hukuki niteliği bakımından bütüncül olarak değerlendirilmesinin önem taşıdığını değerlendiriyoruz.

Özellikle Antalya’da yürütülen soruşturma ve ağır ceza yargılamalarında, soruşturmanın ilk aşamasından itibaren ifade işlemlerinin, arama ve el koyma sürecinin, iletişim kayıtlarının, fiziki takip tutanaklarının, kriminal incelemelerin ve diğer delillerin dikkatle incelenmesi savunmanın doğru kurulması bakımından önemlidir.

Avrasya Law | Avrasya Hukuk Bürosu – Antalya

Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Uyuşturucu suçlarında hukuki nitelendirme, uygulanacak ceza ve savunma stratejisi somut olayın özelliklerine, delillere ve uygulanacak mevzuata göre değişebilir.