Evlilik birliği içerisinde eşlerin malvarlığı ilişkileri, Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen mal rejimi hükümlerinetabidir. Mal rejimi; evlilik süresince eşlerin mallarının yönetimi, yararlanılması ve evliliğin sona ermesi hâlinde malların nasıl paylaşılacağını belirleyen hukuki sistemdir.
Türk hukukunda mal rejimleri; yasal mal rejimi, sözleşmesel (seçimlik) mal rejimleri ve olağanüstü mal rejimi olmak üzere üç ana başlık altında incelenmektedir.
- Mal Rejimi Türleri
- Yasal Mal Rejimi ve Sözleşmesel Mal Rejimi
Yasal mal rejimi, eşlerin aralarında bir mal rejimi sözleşmesi yapmamaları hâlinde, kanun gereği uygulanacak olan mal rejimidir. Türk Medeni Kanunu’nun 202/1. maddesi uyarınca, Türk hukukunda yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir.
Sözleşmesel (seçimlik) mal rejimi ise eşlerin, kanunun izin verdiği sınırlar içinde, bir mal rejimi sözleşmesi yaparak seçtikleri rejimdir. TMK 202/2 ve 202/3 hükümleri uyarınca eşler, evlenmeden önce veya evlilik sırasında mal rejimi sözleşmesi yapabilir ve bu sözleşmeyi her zaman değiştirebilirler.
Sözleşmesel mal rejimleri şunlardır:
- Mal ayrılığı,
- Paylaşmalı mal ayrılığı,
- Mal ortaklığı.
Edinilmiş mallara katılma rejimi, yasal rejim olmakla birlikte, eşler bu rejimi sözleşme ile seçmişlerse sözleşmesel mal rejimi niteliği kazanır.
- Olağanüstü Mal Rejimi
Olağanüstü mal rejimi, evlilik birliğini ve eşlerin malvarlığını korumaya yönelik istisnai bir hukuki tedbirdir. Bu rejime geçiş, ya kanun gereği kendiliğinden ya da eşlerden birinin talebi üzerine hâkim kararıyla gerçekleşir.
Türk Medeni Kanunu’nun 206. maddesine göre, haklı bir sebebin varlığı hâlinde hâkim, mevcut mal rejiminin mal ayrılığına dönüşmesine karar verebilir.
Kanunda özellikle aşağıdaki hâller haklı sebep olarak kabul edilmiştir:
- Eşlerden birinin malvarlığının borca batık olması veya payının haczedilmesi,
- Eşin diğer eşin ya da ortaklığın menfaatlerini tehlikeye düşürmesi,
- Gerekli rızanın haklı sebep olmaksızın verilmemesi,
- Malvarlığı, gelir veya borçlar hakkında bilgi verilmemesi,
- Eşlerden birinin sürekli ayırt etme gücünden yoksun olması.
Ayırt etme gücünden sürekli yoksun olan eş adına yasal temsilci de bu talepte bulunabilir.
- Yasal Mal Rejimi: Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi
- Genel Esaslar
01.01.2002 tarihinde yürürlüğe giren 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ile yasal mal rejimi olarak edinilmiş mallara katılma rejimi kabul edilmiştir.
Bu tarihten önce yapılan evliliklerde yasal rejim mal ayrılığı, bu tarihten sonra ise edinilmiş mallara katılma rejimidir.
Bu rejimde, her eşin malvarlığı;
- Kişisel mallar
- Edinilmiş mallar
olarak ikiye ayrılır ve her eş için ayrı ayrı değerlendirilir.
- Edinilmiş Mallar
TMK 219’a göre edinilmiş mallar; eşlerin mal rejimi süresince karşılığını vererek elde ettikleri malvarlığı değerleridir. Bunlara özellikle;
- Çalışma karşılığı edinimler,
- Sosyal güvenlik ödemeleri,
- Çalışma gücü kaybı tazminatları,
- Kişisel malların gelirleri,
- Edinilmiş malların yerine geçen değerler
dahildir.
- Kişisel Mallar
TMK 220’ye göre kişisel mallar;
- Kişisel kullanıma yarayan eşyalar,
- Evlilikten önce sahip olunan mallar,
- Miras ve karşılıksız kazanımlar,
- Manevi tazminat alacakları,
- Kişisel malların yerine geçen değerlerdir.
Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle bazı edinimleri kişisel mal sayabilir veya kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dâhil olmayacağını kararlaştırabilirler.
- İspat Yükü
TMK 222 uyarınca;
- Bir malın kişisel mal olduğunu iddia eden taraf bunu ispatlamakla yükümlüdür.
- Aksi ispat edilinceye kadar tüm mallar edinilmiş mal sayılır.
- Sahibi ispat edilemeyen mallar paylı mülkiyet kabul edilir.
III. Mal Rejiminin Sona Ermesi ve Tasfiye
Edinilmiş mallara katılma rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer. Tasfiye bu tarihe göre yapılır.
- Değer Artış Payı ve Denkleştirme Alacağı
Bir eşin, diğer eşe ait bir malın edinilmesine veya korunmasına karşılıksız katkıda bulunması hâlinde, değer artış payı alacağı doğar (TMK 227).
Kişisel mallar ile edinilmiş mallar arasında yapılan ödemeler ise denkleştirme alacağına konu olur (TMK 230).
- Eklenecek Değerler
TMK 229 uyarınca;
- Son bir yıl içinde yapılan karşılıksız kazandırmalar,
- Katılma alacağını azaltma amacıyla yapılan devirler,
tasfiye hesabına eklenir.
- Artık Değer ve Katılma Alacağı
Artık değer, edinilmiş malların toplamından borçların çıkarılmasıyla kalan miktardır.
TMK 236’ya göre her eş, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir.
Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde, hâkim kusurlu eşin katılma alacağını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya kaldırabilir.
- Seçimlik Mal Rejimleri
- Mal Ayrılığı
Mal ayrılığı rejiminde her eş, kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf hakkını tek başına kullanır (TMK 242).
- Paylaşmalı Mal Ayrılığı
Bu rejimde, evlilik süresince edinilen bazı mallar boşanma hâlinde paylaşılır. Ancak uygulamada nadiren tercih edilmektedir.
Avrasya Hukuk Bürosu Olarak Hukuki Desteğimiz
Mal rejiminin doğru belirlenmesi ve tasfiye sürecinin hukuka uygun yürütülmesi, boşanma davalarında ciddi hak kayıplarını önler. Avrasya Hukuk Bürosu olarak, mal rejimi sözleşmelerinin hazırlanması, mal paylaşımı davaları ve tasfiye süreçlerinde etkin ve profesyonel hukuki danışmanlık sunmaktayız.
