Hukuki Niteliği, Süreci ve Aralarındaki Temel Farklar
Çocukların sevgi, güven, kabul görme ve aidiyet duygularını yaşayabildikleri bir aile ortamında büyümeleri; psikolojik, sosyal ve duygusal gelişimleri açısından hayati öneme sahiptir. Bu doğrultuda Türk hukukunda, çocuğun üstün yararını esas alan iki temel çocuk koruma ve aile kurumu bulunmaktadır: koruyucu aile hizmeti ve evlat edinme.
Her iki kurum da çocuğun korunmasını ve sağlıklı gelişimini amaçlamakla birlikte; hukuki nitelikleri, süreklilikleri ve taraflara doğurduğu hak ve yükümlülükler bakımından önemli farklılıklar içermektedir.
I.Koruyucu Aile Hizmeti
Koruyucu aile hizmeti; çeşitli nedenlerle biyolojik ailesi yanında bakımı sağlanamayan çocukların, devletin gözetim ve denetimi altında, güvenli ve destekleyici bir aile ortamında bakım ve yetiştirilmelerinin sağlandığı alternatif bir çocuk koruma modelidir.
Koruyucu aileler; çocukların bakım, eğitim ve yetiştirilme sorumluluğunu devlet ile birlikte paylaşan, bu görevi kısa veya uzun süreli olarak, ücretli ya da gönüllü şekilde üstlenen kişi veya ailelerdir. Bu sistem sayesinde çocuk, kurum bakımından uzaklaştırılarak aile ortamında büyüme imkânı bulur; sosyal becerileri gelişir ve toplumsal yaşama uyumu güçlenir.
Koruyucu aile hizmeti kural olarak geçici niteliktedir. Çocuğun biyolojik ailesine dönmesi, başka bir hukuki çözümün uygulanması veya şartların değişmesi hâlinde hizmet sona erebilir. Ancak uygulamada, hizmet süresi sona erse dahi çocuk ile koruyucu aile arasındaki duygusal ve fiilî bağ devam edebilmektedir.
Koruyucu aile yanına yerleştirilen çocuklar, ilk yıl her ay; ikinci yıldan itibaren ise üç ayda bir sosyal hizmet uzmanları tarafından izlenir. Bu izlemelerde çocuğun psiko-sosyal gelişimi, eğitim durumu ve aile içi uyumu değerlendirilir. Ayrıca kanunda öngörülen şartların sağlanması hâlinde koruyucu ailelere maddi ve sosyal güvenlik destekleri sağlanmaktadır.
Koruyucu aile olabilmek için; Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak, Türkiye’de sürekli ikamet etmek, 25–65 yaş aralığında bulunmak, en az ilkokul mezunu olmak, düzenli gelire sahip olmak ve çocuğun biyolojik anne-babası veya vasisi olmamak gerekmektedir.
II.Evlat Edinme
- Evlat Edinmenin Hukuki Niteliği
Evlat edinme; Türk Medeni Kanunu’nun 305 ve devamı maddelerinde düzenlenen, mahkeme kararıyla kurulan ve evlat edinen ile evlatlık arasında kalıcı bir soybağı meydana getiren hukuki bir kurumdur. Kamu düzeniyle yakından ilişkili olup, hâkim tarafından re’sen araştırma ilkesi çerçevesinde titizlikle incelenir.
Evlat edinme, koruyucu aileden farklı olarak sürekli ve geri dönüşsüz hukuki sonuçlar doğurur.
- Küçüklerin Evlat Edinilmesi
A.Genel Şartlar
Küçüklerin evlat edinilebilmesi için;
- Evlat edinen tarafından en az bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması,
- Evlat edinmenin çocuğun üstün yararına uygun bulunması,
- Evlat edinenin diğer çocuklarının menfaatlerinin hakkaniyete aykırı şekilde zedelenmemesi
gerekmektedir.
Hâkim, her somut olayda çocuğun fiziksel, psikolojik ve sosyal gelişimini esas alarak değerlendirme yapar.
B.Evlat Edinenlere İlişkin Şartlar
- Evli kişiler kural olarak birlikte evlat edinir.
- Eşlerin en az beş yıldır evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir.
- Eşlerden biri, kanunda öngörülen şartlar dâhilinde diğer eşin çocuğunu (üvey çocuk) evlat edinebilir.
- Evli olmayan kişiler, otuz yaşını doldurmuş olmak şartıyla tek başına evlat edinebilir.
C.Evlatlığa İlişkin Şartlar
- Evlat edinen ile evlatlık arasında en az 18 yaş farkı bulunmalıdır.
- Ayırt etme gücüne sahip küçüğün rızası alınmalıdır.
- Küçük vesayet altındaysa, vesayet makamının izni gereklidir.
- Kural olarak ana ve babanın rızası aranır; ancak kanunda öngörülen istisnai hâllerde bu rıza aranmaz.
3. Ergin ve Kısıtlıların Evlat Edinilmesi
Ergin veya kısıtlı kişilerin evlat edinilmesi;
- Evlat edinenin altsoyunun açık muvafakati,
- En az beş yıl süreyle bakım ve gözetim,
- Haklı sebeplerin varlığı
şartlarına bağlıdır.
Bu hâlde de evlat edinmenin, evlat edinilenin yararına olması esastır.
- Evlat Edinmenin Hukuki Sonuçları
Evlat edinme kararıyla birlikte;
- Velayet hakkı evlat edinene geçer,
- Evlatlık, evlat edinenin yasal mirasçısı olur,
- Taraflar arasında kesin evlenme yasağı doğar,
- Evlatlık küçükse, evlat edinenin soyadını alır.
Evlatlığın biyolojik ailesiyle olan soybağı tamamen ortadan kalkmaz; özellikle miras ve nafaka ilişkileri bakımından kanunda öngörülen haklar korunur.
- Evlat Edinmenin Sona Erdirilmesi
Evlat edinme ilişkisi yalnızca;
- Rızanın geçersizliği,
- Kanuni şartların ağır biçimde ihlali
gibi hâllerde iptal davası yoluyla sona erdirilebilir.
İptal davası; sebebin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her hâlde evlat edinmeden itibaren beş yıl içinde açılmalıdır.
III. Koruyucu Aile ile Evlat Edinme Arasındaki Temel Farklar
Koruyucu ailelikte çocuk ile aile arasında soybağı kurulmaz ve velayet devlete aittir. Evlat edinmede ise soybağı kurulur ve velayet tamamen evlat edinene geçer. Koruyucu ailelikte devletin izleme ve denetimi devam ederken, evlat edinme sonrasında bu denetim sona erer. Koruyucu ailelik daha çok idari bir süreç, evlat edinme ise yargısal bir süreçtir.
Bu nedenle hangi yolun tercih edileceği; çocuğun durumu, ailelerin beklentileri ve hukuki sonuçlar dikkate alınarak uzman hukuki danışmanlık eşliğinde değerlendirilmelidir.
Avrasya Hukuk Bürosu Olarak Hukuki Desteğimiz
Avrasya Hukuk Bürosu olarak; koruyucu aile ve evlat edinme süreçlerinde müvekkillerimize başvuru öncesinden sürecin tamamlanmasına kadar kapsamlı hukuki danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktayız. Başvuru şartlarının değerlendirilmesi, belge hazırlıkları, idari ve yargısal süreçlerin yürütülmesi ile itiraz ve dava aşamalarında etkin hukuki temsil sağlamaktayız.
Tüm çalışmalarımızda temel ilkemiz; çocuğun üstün yararının korunması ve müvekkillerimizin hukuki güvenliğinin sağlanmasıdır.
